Health Wellbeing Research banner GettyImages-1224815523.jpg

Effaith Ymchwil


Gwella bywydau unigolion sydd mewn perygl o Niwed i'r Ymennydd sy'n Gysylltiedig ag Alcohol

Mae ymchwil gan Brifysgol De Cymru wedi cynyddu ymwybyddiaeth o Niwed i'r Ymennydd sy'n Gysylltiedig ag Alcohol (ARBD) yn genedlaethol ac yn rhyngwladol ac wedi llywio polisi ac arfer proffesiynol rhanbarthol a chenedlaethol y llywodraeth. 

Mae ARBD yn gyflwr nas cydnabyddir yn ddigonol ond y gellir ei drin sy'n gysylltiedig â diffygion gwybyddol a chorfforol gwanychol. Er gwaethaf hyn, dim ond 16% o ddioddefwyr sy'n cael diagnosis oherwydd diffyg tystiolaeth ddibynadwy o nifer yr achosion o ARBD, diffyg ymwybyddiaeth a dealltwriaeth o'r cyflwr, a dull anghyson o drin oherwydd diffyg model triniaeth digonol. Rhoddodd Llywodraeth Cymru flaenoriaeth i gamddefnyddio alcohol ac yn 2014 nododd Iechyd Cyhoeddus Cymru fod angen mynd i'r afael â diffyg tystiolaeth a dealltwriaeth o'r cyflwr.




Ers 2015, mae'r Grŵp Ymchwil Caethiwed yn PDC sydd wedi'i gyd-arwain gan Yr Athro  Bev John a'r Athro Gareth Roderique-Davies, wedi ymchwilio i nifer yr achosion o ARBD, er mwyn gwella adnabyddiaeth gywir, asesu a thriniaeth. Ym mis Mai 2018 gwahoddwyd John a Roderique-Davies i ymuno â Bwrdd Prosiect Fframwaith Triniaethau Camddefnyddio Sylweddau Llywodraeth Cymru ar gyfer niwed i'r ymennydd sy'n gysylltiedig ag alcohol (ARBD). 

Mae ymchwil PDC wedi bod yn sail i Fframwaith Triniaethau Camddefnyddio Sylweddau (SMTF) Llywodraeth Cymru sy'n darparu canllawiau sy'n seiliedig ar dystiolaeth ar gyfer comisiynwyr a darparwyr iechyd a gofal cymdeithasol i ddarparu gwasanaethau atal a thrin cynaliadwy a theg o ansawdd uchel. Mae SMTF Llywodraeth Cymru bellach yn cael ei ddefnyddio i lywio adran ARBD Iechyd Cyhoeddus y DU ac Adrannau Iechyd datblygu canllawiau triniaeth glinigol y DU ar gyfer alcohol. 

Un o argymhellion allweddol y SMTF yw codi ymwybyddiaeth o ARBD a darparu addysg a hyfforddiant i weithwyr iechyd proffesiynol a darparwyr gwasanaethau. Yn unol â'r argymhelliad hwn, gweithiodd PDC ar y cyd â phartneriaid y Grŵp Pobl, y Gymdeithas Tai nid-er-elw fwyaf yng Nghymru sy'n cefnogi 10,000 o unigolion sydd mewn perygl o gael ARBD, i gyflawni newid sefydliadol drwy ddatblygu a hwyluso rhaglen hyfforddiant mewnol. Mae hyfforddiant bellach wedi'i ddarparu i dros 700 o staff yn y gangen gymorth o fewn Grŵp Pobl ac mae cynlluniau ar y gweill i ymestyn y rhaglen i staff y Gangen Gofal. I gydnabod ei bwysigrwydd, mae'r rhaglen hon wedi'i chymeradwyo'n swyddogol gan Goleg Brenhinol y Seiciatryddion yng Nghymru.


Cysylltwch: [email protected] ac [email protected]
Thema Ymchwil: Ymchwil Caethiwed





Paratoi nyrsys a staff gofal iechyd eraill ar gyfer gofal ysbrydol, yn genedlaethol ac yn rhyngwladol

Mae ymchwil gydweithredol gan Brifysgol De Cymru gydag addysgwyr a rhanddeiliaid ledled Ewrop wedi codi ymwybyddiaeth o bwysigrwydd gofal ysbrydol i'r proffesiynau nyrsio a bydwreigiaeth, ac wedi newid a gwella addysg, polisi ac ymarfer nyrsio a phroffesiynau gofal iechyd eraill yn genedlaethol ac yn rhyngwladol. 

Mae gofal ysbrydol yn rhan bwysig o ofal cyfannol sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn ond mae wedi'i esgeuluso o fewn addysg israddedig nyrsio/bydwreigiaeth, er gwaethaf gofynion statudol i nyrsys a bydwragedd ddangos cymhwysedd. Nid oedd diffiniad cytunedig o ysbrydolrwydd a gofal ysbrydol na chymhwysedd gofal ysbrydol yn seiliedig ar dystiolaeth ac ychydig a oedd yn hysbys am yr effaith ar gleifion nyrsys sy'n darparu gofal ysbrydol.  Mae rhaglen ymchwil newydd yn PDC sy'n rhychwantu 14 mlynedd, dan arweiniad Yr Athro Linda Ross, wedi bod yn allweddol wrth fynd i'r afael â'r angen hwn.

Yn 2016, cyd-arweiniodd Yr Athro Ross brosiect EPICC (Gwella Cymhwysedd Nyrsys a Bydwragedd wrth Ddarparu Gofal Ysbrydol Drwy Addysg Arloesol a Gofal Tosturiol). Gweithiodd y prosiect yn gydgynhyrchiol gydag addysgwyr mewn 21 o wledydd Ewrop a thros 60 o randdeiliaid i feithrin consensws o sut y diffinnir ysbrydolrwydd a gofal ysbrydol ar gyfer addysg nyrsys/bydwreigiaeth ledled Ewrop. Datblygodd y Safon Addysg Gofal Ysbrydol gyntaf a'r Matrics Safon Aur ar gyfer Addysg Gofal Ysbrydol, yn ogystal â Phecyn Cymorth i gefnogi addysgu a dysgu, a rhwydweithio a gwefan i hyrwyddo arfer gorau.

Yng Nghymru, mae Safon EPICC wedi'i hymgorffori o fewn cwricwla nyrsio cyn cofrestru ac yn Ewrop, mae wedi newid cwricwla nyrsio cyn cofrestru mewn 23 o brifysgolion ac addysgu mewn 26 o brifysgolion mewn 16 o wledydd. Mae EPICC hefyd wedi newid polisi sy'n ymwneud ag addysg ac ymarfer proffesiynau gofal iechyd y tu hwnt i nyrsio yng Nghymru, Lloegr ac Ewrop ac mae bellach yn un o ofynion gorfodol contractau cyn-gofrestru a gomisiynwyd gan Addysg a Gwella Iechyd Cymru (AaGIC) ar gyfer bydwreigiaeth ac iechyd cysylltiedig. Mae EPICC hefyd yn codi ymwybyddiaeth o bwysigrwydd ysbrydolrwydd o fewn nyrsio a bydwreigiaeth yn fyd-eang drwy ei 77 aelod rhwydwaith ar draws 23 o wledydd gan gynnwys Brasil, Tsieina, Venezuela, UDA, Canada a Kenya.

Cysylltwch: [email protected]
Thema Ymchwil: Ysbrydolrwydd 


Mynd i'r afael ag anghydraddoldebau iechyd hirsefydlog yng Nghymru drwy'r Offeryn Asesu Cydnerthedd Teuluol (FRAIT)

Mae ymchwil gan Brifysgol De Cymru mewn cydweithrediad â Bwrdd Iechyd Prifysgol Abertawe Bro Morgannwg, Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda Morgannwg, wedi trawsnewid ymarfer proffesiynol ymwelwyr iechyd yng Nghymru.

Gwydnwch teuluol yw "gallu teulu i ymateb yn gadarnhaol i sefyllfa andwyol a dod allan o'r sefyllfa yn teimlo'n gryfach, yn fwy dyfeisgar ac yn fwy hyderus". Nod polisi Llywodraeth Cymru i fynd i'r afael ag anghydraddoldebau iechyd yw meithrin gwydnwch teuluol drwy ymyrraeth gynnar ac atal (Deddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol 2015;  Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Llesiant 2014).

Mae ymwelwyr iechyd yn chwarae rhan hanfodol yn y gwaith o hyrwyddo ac adeiladu gwydnwch teuluol drwy gefnogi plant a'u teuluoedd yn y blynyddoedd cynnar. Mae'r gallu i asesu gwydnwch teuluol yn hanfodol er mwyn cefnogi teuluoedd sy'n profi anawsterau a gwella iechyd a datblygiad plant. Fodd bynnag, nid oedd unrhyw ddulliau trwyadl a chadarn yn seiliedig ar dystiolaeth ar gael ac roedd pryderon na fyddai rhai teuluoedd efallai'n gallu cael gafael ar gymorth neu nad oedd adnoddau'n cael eu targedu lle'r oedd eu hangen fwyaf.

Yn 2014, datblygodd ymchwilwyr yn PDC dan arweiniad Yr Athro Carolyn Wallace, mewn partneriaeth â Byrddau Iechyd Prifysgol Abertawe Bro Morgannwg a Hywel Dda ac ymwelwyr iechyd, offeryn arloesol, wedi'i ddilysu, yn seiliedig ar dystiolaeth, i asesu gwydnwch teuluol i fynd i'r afael â'r angen hwn. Mae'r Offeryn a’r Teclyn Asesu Cydnerthedd Teuluol (FRAIT) yn llywio barn broffesiynol ymwelwyr iechyd wrth weithio gyda phlant a'u teuluoedd. Mae'n helpu i nodi ffactorau amddiffynnol o fewn teuluoedd yn ogystal ag anghenion ychwanegol, ochr yn ochr â phryderon diogelu posibl. Mae hefyd yn helpu ymwelwyr iechyd i nodi gwasanaethau annigonol mewn lleoliadau penodol a gweithio gyda chymunedau ac asiantaethau lleol i unioni hyn.

Ymgorfforwyd FRAIT yn Rhaglen Plant Iach Cymru Llywodraeth Cymru (2016) a daeth yn offeryn gorfodol ym mis Hydref 2017. Ers 2017, mae dros 1000 o ymwelwyr iechyd wedi cael eu hyfforddi i ddefnyddio FRAIT ac mae pob prifysgol yng Nghymru sy'n addysgu myfyrwyr ymwelwyr iechyd wedi ymgorffori FRAIT yn eu cwricwla. Mae FRAIT bellach yn cael ei ddefnyddio gan bob ymwelydd iechyd yng Nghymru ar gyfnodau allweddol drwy gydol pum mlynedd cyntaf plentyn. Mae gwaith yn mynd rhagddo i ddatblygu fersiwn digidol (eFRAIT) i wella'r broses o gasglu data, ac i ledaenu'r offeryn yn genedlaethol ac yn rhyngwladol, yn fwyaf diweddar yn India.

Cysylltwch: [email protected]
Thema Ymchwil: Hybu Iechyd Gydol Oes